In.Europa

Perspektywy budżetowe 2021-2027
Europa zrównoważonego rozwoju

 

1. Budżet UE — analiza obecnej perspektywy budżetowej 2014-2020

Budżet opiera się na pułapach określonych w Rozporządzeniu ws. Wieloletnich Ramach Finansowych, uchwalonych na lata 2014-2020. Zostały ustalone w sumie na 1 087 197 mln euro. Ramy te wyznaczają pięć głównych priorytetów, ustalonych w czasach gdy finanse publiczne wielu krajów członkowskich pozostawały nadwyrężone kryzysem.

W ramach poszczególnych priorytetów wyróżnić można konkretne działania, na które przeznaczone zostaną fundusze unijne:

I. Inteligentny wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu (44,2%)—480 541 mln EURO

  • Konkurencyjność na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia—142 130 mln EURO
    Dotyczy realizacji zadań związanych z badaniami, edukacją, rozwojem innowacji, transeuropejskiej sieci energetycznej, transportowej i telekomunikacyjnej, wspierania przedsiębiorczości, itp. Przyporządkowane są mu m.in. programy wymian studenckich, programów młodzieżowych czy badań naukowych.
  • Spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna—338 411 mln EURO
    Realizuje zadania polegające na wsparciu polityki regionalnej koncentrującej się zwłaszcza na pomocy regionom obszarów rozwijających się osiągnąć poziom pozostałych. Najbardziej charakterystycznymi programami są w nim: Europejski Fundusz Społeczny, który wspiera rynek pracy oraz rozwój zawodowy obywateli oraz Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego czyli inwestycje w infrastrukturę oraz konkurencyjność regionów.

II. Trwały wzrost gospodarczy: zasoby naturalne (46,4%)—504 459 mln EURO
Polega na realizacji Wspólnej Polityki Rolnej, Europejskiej Polityki Morskiej i Rybołówstwa a także na prowadzeniu działań na rzecz środowiska i klimatu. Przykładem działań są bezpośrednie dopłaty dla rolników.

III. Bezpieczeństwo i obywatelstwo (2,5%)—27 179 mln EURO
Realizuje min. programy związane z europejską współpracą wymiaru sprawiedliwości, polityki migracyjnej i azylowej, polityką zdrowotną, ochroną konsumentów oraz dialogiem z obywatelami.

IV. Globalny wymiar Europy (0,1%)—1 087 mln EURO
Wspiera dążenie UE do zwiększenia jej roli jednego z najważniejszych graczy na arenie międzynarodowej. Uwzględnia też pomoc humanitarną państwom spoza UE, a także pomoc przedakcesyjna oraz programy skierowane do krajów sąsiadujących z UE.

V. Administracja (6,8%)—73 929 mln EURO
Są to wydatki pokrywające koszt sprawnego funkcjonowania instytucji europejskich. Największa ich część przeznaczona jest na funkcjonowanie Komisji Europejskiej (39%), pozostałe środki umożliwiają funkcjonowanie takim instytucjom jak Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Parlament Europejski, Rada UE. Są to między innymi biura oraz pensje dla korpus urzędniczego, który wynosi około 40 000 pracowników.

W roku 2016 przeprowadzono średniookresową rewizję WRF, która uwzględniała zmiany związane z kryzysem migracyjnym i bezpieczeństwem wewnętrznym UE. W szczególności przewidziano dodatkowe 1,5 mld euro (dzięki uruchomieniu instrumentu elastyczności), aby zapewnić środki na niektóre działania związane z migracją, a także wprowadzono pakiet legislacyjny usprawniający efektywność budżetową. Podczas debaty zwracano uwagę, że skala kryzysu migracyjnego oraz wzmożone zagrożenie bezpieczeństwa wewnętrznego może doprowadzić do kolejnych zmian w budżecie UE. Wskazywano także niekiedy na zmianę sytuacji politycznej w niektórych krajach członkowskich (2).

2. Perspektywy budżetowe — stan debaty i trendy

W 2018 r. środki mające zapewnić pokrycie kosztów (zobowiązania) w budżecie zostały ustalone na poziomie 160,1 mld euro, natomiast środki na pokrywanie wydatków na następny rok (płatności) na 144,7 mld euro. Największy nacisk w następnym budżecie Unii Europejskiej będzie kładziony na tworzenie nowych miejsc pracy, zwłaszcza dla młodych ludzi oraz pobudzenie wzrostu gospodarczego i inwestycji. Priorytetami mają być także wydatki na bezpieczeństwo i politykę migracyjną.

We wspieraniu tworzenia miejsc pracy i pobudzaniu wzrostu gospodarczego ma między innymi pomóc powołany w lipcu 2015 r. Europejski Fundusz na rzecz Inwestycji Strategicznych (EFIS), który jest głównym elementem planu przewodniczącego Komisji Europejskiej, Jean Claude Junckera. W tym względzie zwiększono również w ramach tzw. Youth Initiative nakłady o 32 mln euro na program Erasmus+. W sumie na ten program w przyszłorocznym unijnym budżecie zostanie przeznaczone 2,3 mld euro, co stanowi wzrost o 9,5 proc. w stosunku do budżetu na 2017 rok. O 22,5 mln euro zwiększone zostaną środki w ramach COSME—programu na rzecz konkurencyjności, wspierającego głównie małe i średnie przedsiębiorstwa oraz młodych przedsiębiorców. W przyszłorocznym budżecie UE aż 11,2 mld euro zostanie przekazane na program HORIZON 2020, wspierający badania naukowe i innowacje.

Komisja Europejska podkreśla, że nowy budżet jest bardzo pragmatyczny z racji tego, że w przyszłorocznym budżecie 4,1 mld euro zostanie przeznaczonych na skuteczną politykę migracyjną i bezpieczeństwo. W związku z podjętymi przez Brukselę w kwietniu tego roku zobowiązaniami, 560 mln euro zostanie przekazane dla państw trzecich takich jak Liban i Jordania, które zmagają się z dużymi przepływami migracyjnymi. W kwestii bezpieczeństwa przyszłoroczny budżetu Unii Europejskiej będzie się skupiać przede wszystkim na walce z przestępczością zorganizowaną oraz umacnianiu współpracy między organami ścigania państw członkowskich, a także zwiększaniu bezpieczeństwa granic zewnętrznych UE i wspieraniu państw w walce terroryzmem i cyberprzestępczością. Co więcej, Komisja Europejska uruchomiła w tym roku działania przygotowawcze dotyczące badań nad obronnością finansową przez UE w ramach współpracy w dziedzinie obronnych technologii i produktów. Na ten cel została zapisane w budżecie 90 mln euro, na lata 2017—2019.

Nowa perspektywa finansowa w ujęciu wieloletnich ram finansowych obejmujących okres po roku 2021 (a co najmniej do 2025) określi Unię Europejską w formacie 27 państw, jako że Wielka Brytania zgodnie z założeniami rządu kierowanego przez premier T. May opuści Unię do końca marca 2019 roku. Wielka Brytania pozostawała istotnym elementem perspektywy finansowej w okresie 2014-2020, będąc generalnie drugim unijnym płatnikiem netto, dlatego w związku z Brexitem powstaje konieczność rezygnacji z jej istotnego wkładu i ograniczenia całościowego budżetu, co znacząco przedefiniuje wydatki Unii, między innymi w sferze Polityki Spójności i Funduszy Strukturalnych oraz Wspólnej Polityki Rolnej, z poważnymi konsekwencjami dla polityki regionalnej.

Należy także zwrócić uwagę, że zgodnie z zapowiedzią komisarza ds. budżetu G. Oettingera, nowa perspektywa finansowa nie uwzględni już dotychczasowych zniżek budżetowych we wpłatach do unijnego budżetu dokonywanych przez Niemcy, Holandię, Austrię i Szwecję, a wśród dalszych postulatów pojawia się współfinansowanie przez państwa członkowskie dopłat bezpośrednich dla rolników oraz związanie kwestii finansowych z zasadami praworządności państwa, czy nawet odrębny „specjalny” budżet państw strefy euro, którą to koncepcję otwarcie przedstawił prezydent Francji E. Macron. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny w swojej opinii podkreśla potrzebę ustalenia dla WRF po 2021 roku sposobu generowania odpowiedniej wysokości dochodów budżetu Unii i osiągnięcia zgodności czasowej między okresem budżetowym a okresem określonym w kluczowej strategii rozwojowej Unii.

3. Perspektywa budżetowa 2021-2027 — rekomendacje

Priorytety WRF zależą od generalnej formy funkcjonowania Unii Europejskiej po Brexicie. Prognozę tej formuły oparliśmy na pięciu scenariuszach rozwoju UE przedstawionych przez Komisję Europejską w “White Paper on the Future of Europe”. Jako najbardziej prawdopodobny wybraliśmy scenariusz “Ci, którzy chcą więcej, robią więcej, czyli Europa wielu prędkości”. Scenariusz ten rozumiemy jako “Unię projektów”, w której różni unijni aktorzy (w tym państwa członkowskie) podejmują inicjatywy na rzecz rozwoju integracji i polepszenia sytuacji obywateli, bez narzucania jednomyślności i implementacji przez wszystkie państwa UE w danym okresie. Dostrzegamy wzrastającą wolę polityczną, w szczególności Państw o najsilniejszych gospodarkach w UE, aby kontynuować projekty, które nie uzyskały aprobaty wszystkich państw członkowskich. Przykładem jest choćby stale zacieśniająca się współpraca krajów strefy euro.

W przypadku realizacji wybranego scenariusza, rekomendujemy uwzględnienie w budżecie na lata 2021-2027 realizacji większości zadań zawartych w WRF 2014-2020 na poziomie całej Unii oraz wydzielenie odrębnej części budżetu w celu finansowania projektów pogłębiających integrację, w których udział będzie zależał od deklaracji poszczególnych państw członkowskich. Rekomendujemy następujące priorytety budżetowe na lata 2021-2027:

I. Stabilna i włączająca gospodarka:
40% (spadek, przeniesienie części instrumentów w stosunku do poprzednich WRF do priorytetu III)—po kryzysie gospodarczym i kryzysie zaufania istotne jest zapewnienie stabilności i bezpieczeństwa gospodarce UE, aby jej obywatele mogli cieszyć się efektami wzrostu gospodarczego i dobrobytu. Dla budżetu ogólnego 2021-2027 proponujemy utrzymanie poziomu obecnego finansowania priorytetu, natomiast przewidujemy wzrost finansowania dla budżetu inicjatyw powstałych w ramach wzmocnionej współpracy grup państw. Specjalna uwaga powinna zostać poświęcona wsparciu włączenia ludzi młodych na rynek pracy, co jest szczególnym problemem Madrytu.

II. Odpowiedzialne gospodarowanie zasobami:
35% (spadek nakładów na WPR, wzrost na ochronę środowiska)—w sytuacji narastających kontrowersji związanych z mechanizmami działania WPR rekomendowane jest finansowanie części dopłat z budżetów krajów członkowskich. Wielkość środków na ochronę klimatu i środowiska powinna istotnie wzrosnąć ze względu na postępujące problemy klimatyczne. Istotne jest również rozszerzenie skali inwestycji w materiało- oraz energooszczędne procesy gospodarowania (przemysł, odnawialna energetyka, rolnictwo).

III. Inwestowanie w Europejczyków:
8,5% (wzrost, edukacja, rozwój jednostek i zabezpieczenie społeczne)—obywatele są najważniejszym kapitałem UE i to wokół nich powinien rozwijać się proces integracji. Proponujemy zwiększenie nakładów na wspieranie mobilności, podnoszenie kompetencji i poprawę zatrudnienia, ale także na włączenie społeczne i rozwijanie postaw aktywnego obywatelstwa i partycypacji w życiu UE.

IV. Nauka i kultura:
4,5% (wzrost, budowanie jedności i zasobów wiedzy Europejczyków)—integracja europejska nie rozwija się wyłącznie przez aspekt ekonomiczny, istotnym polem jest przestrzeń celebrowania bogactwa kulturowego UE. Kryzys wartości europejskich może postępować w obliczu braku zdecydowanych działań w tym obszarze, w związku z czym rekomendujemy eskalację działań w powyższym obszarze do rangi jednego z priorytetów. Istotne jest również wzmocnienie jakości i konkurencyjności unijnej nauki w obliczu Brexitu.

V. Polityka migracyjna i bezpieczeństwa:
4,5% (wzrost, potrzeba zarządzania migracjami ludzi)—w związku z kryzysem migracyjnym oraz zagrożeniem terroryzmem odczuwanym przez obywateli, postulujemy ustanowienie polityki migracyjnej i bezpieczeństwa jako osobnego priorytetu i wzrost ilościowy w stosunku do obecnego budżetu, m.in. tworząc system zabezpieczania kolejnych potencjalnych dróg migracji i europejski system azylowy.

VI. Administracja:
7,5% (wzrost, nowe wyzwania wobec formuły Europy wielu prędkości)—utrzymanie sprawnie działającej administracji jest konieczne dla efektywnego funkcjonowania instytucji UE, w tym tworzenia legislacji i jej implementacji przez Komisję Europejską. Sugerujemy nieznaczny wzrost nakładów w związku z koniecznością zatrudnienia nowych osób przy dodatkowych inicjatywach strefy euro i w ramach wybranych projektów UE.

Autorzy: Aleksandra Chudaś, Tymoteusz Gurbin, Damian Iwanowski, Artur Jaskulski, Maria Magierska, Maciej Otmianowski, Joanna Pankowska
Koordynatorka: Aleksandra Kluczka

Przypisy:
(1) Dz.Urz.UE L 163/1 z 24.6.2017 r.; Dz.Urz.UE L 185/35 z 18.4.2017 r.
(2) https://www.pb.pl/pe-przygotowuje-sie-do-rewizji-wieloletniego-budzetu-ue-828873
(3) Tłum. nagłówków scenariuszy za EurActv.pl: http://www.euractiv.pl/section/instytucje-ue/news/piec-scenariuszy-dla-ue-27/